پادگان روس ها در سبزوار تخریب شد | چه کسی مسئول است؟
در حالی که پیگیری قانونی درباره تخریب پادگان روسها در سبزوار از سوی اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی در حال انجام است، سرپرست معاونت این اداره، تقویت انجمنهای میراث فرهنگی و سازمانهای مردمنهاد را یکی از راههای مؤثر برای افزایش حساسیت نسبت به حفاظت از بناهای تاریخی میداند.
به گزارش قاب فردا به نقل از همشهری آنلاین، پادگان روسها در سبزوار که قدمتش به دوره پهلوی اول میرسید، ۱۸ شهریور با لودر تخریب شد؛ بنایی که اگرچه ثبت ملی نشده بود، اما در شمار بناهای واجد ارزش تاریخی قرار داشت. شهرداری سبزوار روز گذشته و پس از تخریب بنای تاریخی اعلام کرد که درباره این بنا از میراث فرهنگی استعلام گرفته و به مالک اخطار داده است. آنطور که شهرداری میگوید، برای این بنا مجوز تخریب صادر نشده و مالک شخصا اقدام به تخریب کرده است. با وجود این، علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار وزارت میراث فرهنگی، تخریب سردر پادگان روسها را نقض قانون دانسته و گفته است که شهرداری باید بنا را عینا بر اساس مدارک تاریخی بازسازی و احیا کند.
پادگان روسها در سبزوار که در دوره پهلوی اول گاراژ و در سالهای اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، محل استقرار نیروهای ارتش شوروی بود، در بازنگری طرح بافت تاریخی سبزوار مصوب سال ۱۴۰۳ دارای لکه واجد ارزش تاریخی بود و این موضوع به مدیریت شهری نیز ابلاغ شده بود.
مجوز رفع خطر یا تخریب؟
میثم حسنآبادی، شهردار سبزوار در جوابیهای از اقدام شهرداری درباره پادگان روسها در خیابان اسدآبادی سبزوار خبر داده و آورده است: «از آنجا که رفع خطر از بناها و دیوارهای شکسته و خطرناک واقع در معابر عمومی و موارد مشابه بر عهده شهرداریهاست، اهالی طی مرقومهای موضوع را به شهرداری اعلام کردند. در پیگیری موضوع از سوی یک شخص حقیقی، شهرداری منطقه نیز طی نامه شماره ۲.۰۲.۵۰۶۷۳ مورخ ۱۴۰۳/۰۸/۲۶، از ریاست اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان سبزوار استعلام به عمل آورد. در پاسخ، اداره میراث فرهنگی طی نامه شماره ۴۰۳.۳۰۲.۳۱۲ بهصراحت اعلام کرد که ملک با کد نوسازی ۲.۲.۵۲.۷۳ واقع در خیابان اسدآبادی، در محدوده بافت تاریخی شهر سبزوار قرار ندارد و صرفاً در خصوص سردر ملک اعلام شده است که دارای رده حفاظتی است. همچنین بهجز حفظ و عدم تخریب سردر تاریخی موصوف، ضابطه حفاظتی دیگری برای ساختوساز در این ملک اعلام نشده و سایر اقدامات تابع ضوابط و مقررات شهرداری است. شهرداری منطقه، با عنایت به وظایف قانونی خود وفق ماده ۵۵ قانون شهرداریها، پس از انجام استعلام از میراث فرهنگی و طی مراحل قانونی، با توجه به اینکه ملک در محدوده تاریخی قرار ندارد و رفع خطر از دیوارهای ناایمن بلامانع اعلام شده بود، صرفاً در خصوص دیوارهای سمت جنوب و شرق ملک، اخطاریهای به شماره ۰۵.۲.۰۲.۲۲۸۲۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۴ برای مالک ملک با کد نوسازی ۲.۲.۵۲.۷۳ صادر کرد. شهرداری منطقه هیچگونه دستوری مبنی بر تخریب سردر ملک که دارای رده حفاظتی بوده و در ضلع غربی زمین قرار دارد، صادر نکرده است. با این وجود، مالک خارج از موضوع اخطاریه قانونی صادرشده، اقدام به تخریب بخش غربی ملک و سردر آن کرده است. واحد اجراییات شهرداری نیز به محض اطلاع از این اقدام، بلافاصله در محل حاضر شده و نسبت به اعمال قانون اقدام کرده است.»
مسئول اصلی کیست؟
معاون استاندار و فرماندار ویژه سبزوار درباره ماجرای تخریب پادگان روسها در سبزوار به قاب فردا به نقل از همشهری آنلاین میگوید که حدود سه چهارم بنا در طول سالها از دست رفته و آنچه باقی مانده، دیوار جبهه جنوبی و سردر ورودی است و در شمار لکههای واجد ارزش تاریخی قرار دارد.
حامد قربانی درباره مجوز صادرشده برای این بنا توضیح میدهد: «بهدلیل اینکه احتمال ریزش و ایجاد مخاطره دیوار وجود داشته، مالک به شهرداری مراجعه میکند و شهرداری نیز با توجه به بحث رفع خطر، مجوز رفع خطر صادر میکند.»
قربانی با اشاره به اینکه بررسی درباره جزئیات این مجوز در حال انجام است، ادامه میدهد: «در حال بررسی هستیم که این مجوز دقیقاً برای چه موضوعی صادر شده و آیا غفلتی صورت گرفته است یا نه.»
قربانی ادامه میدهد: «بناهایی که در اختیار دولت هستند، تمام و کمال مورد حمایت قرار میگیرند و در شهرستان سبزوار هم بناهای متعددی وجود دارد که همهساله برای آنها بودجه در نظر گرفته میشود و تعمیر و مرمت میشوند. اما یکسری اماکن و ابنیه تاریخی در اختیار دولت نیستند و متعلق به بخش خصوصیاند. بخش خصوصی هم متأسفانه آنگونه که باید و شاید نمیتواند یا نمیخواهد از این بناها حفاظت کند.»
او با اشاره به ورود دستگاه قضایی به موضوع ادامه میدهد: «موضوع از طریق دادستانی در حال پیگیری است. با این حال از دیدگاه من، نقش اصلی و مهم را خود مالک بر عهده دارد. میراث فرهنگی سبزوار هم از این دست بناها زیاد دارد و بحث رفع مخاطرات و تعمیر و مرمت بدون آسیب به ارزش تاریخی بنا باید انجام شود.»
خلأ در نظام حفاظت از بناهای واجد ارزش تاریخی
سرپرست معاونت ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی با بیان اینکه پیگیری قانونی درباره مجوز صادرشده برای تخریب پادگان روسها در جریان است به قاب فردا به نقل از همشهری آنلاین میگوید: «بررسی مستندهای باید مشخص کند که در این زمینه چه قصوری صورت گرفته است.»
حمید حلاج مقدم نقش انجمنهای میراث فرهنگی در جلوگیری از تکرار اتفاقهای مشابه را مهم میداند و توضیح میدهد: «حضور مؤثر انجمنهای میراث فرهنگی در فرهنگسازی و تبیین جایگاه میراث فرهنگی در بین مردم کمتر شاهد چنین اتفاقاتی خواهیم بود.»
او درباره مهمترین خلأ در نظام حفاظت از بناهای واجد ارزش تاریخی میگوید: «برای حفاظت از این بناها، در قوانین موجود مشوقها و امتیازاتی پیشبینی شده، اما مسئله مهم، اجرای آنهاست. نهادهای مختلفی مانند راه و شهرسازی، شهرداریها، دهیاریها و دستگاههای خدماتی در حفاظت از بناهای تاریخی تکالیفی بر عهده دارند و باید این موضوع را جدی بگیرند.»
بازوان میراث فرهنگی در جامعه محلی
رئیس هیات مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان و خراسان پژوه اما معتقد است یکی از علل تخریب اماکن واجد ارزش تاریخی مانند پادگان روسها، حاصل نادیده گرفته شدن فعالان میراث فرهنگی، سمنها و انجمنهای تخصصی است.
رضا سلیمان نوری به قاب فردا به نقل از همشهری آنلاین میگوید: «اگر سازوکار ارتباط با انجمنها فعال باشد، آنان مالک را راضی کنند که از تخریب دست بردارد. اما متاسفانه به انجمنها بها داده نمیشود.»
او تأکید میکند که تقویت مدیریت میراث فرهنگی در کنار استفاده از ظرفیت جامعه محلی ضروری است و ادامه میدهد: «انجمنهای تاریخی، میراثی، گردشگری بازوان سازمان میراث فرهنگیاند و برای جلوگیری از تکرار چنین اتفاقهایی، باید این بازو جدی گرفته شود.»
