بریکس در مسیر ساختن اقتصاد بدون دلار | سهم ایران از نظم اقتصادی جدید چیست؟
هجدهمین اجلاس بریکس در دهلینو در حالی برگزار میشود که رهبران این گروه درباره تقویت تجارت، سرمایهگذاری، پرداختهای فرامرزی، امنیت انرژی و اصلاح ساختار اقتصادی جهان گفتوگو میکنند.
به گزارش قاب فردا به نقل از همشهری آنلاین، حضور مسعود پزشکیان، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ در این نشست، اهمیت اقتصادی بریکس را بیشتر کرده است؛ گروهی که اکنون بیش از ۴۰ درصد جمعیت جهان و نزدیک به یکچهارم اقتصاد جهان را دربرمیگیرد.
به گزارش همشهری، یکی از مهمترین محورهای اقتصادی اجلاس، افزایش استفاده از ارزهای ملی در تجارت میان اعضا و توسعه مسیرهای پرداخت خارج از شبکههای سنتی مالی است. بریکس در سالهای اخیر بهدنبال ایجاد ارتباط میان سامانههای پرداخت اعضا بوده و هند و برزیل نیز سامانههای بزرگ پرداخت سریع خود را در این مسیر مطرح کردهاند. سامانه UPI هند بیش از ۵۵۰ میلیون کاربر و Pix برزیل بیش از ۱۷۰ میلیون کاربر دارد و دو کشور بهدنبال توسعه پیوندهای فرامرزی این زیرساختها هستند.
البته این رویکرد به معنای ایجاد یک پول مشترک یا حذف فوری دلار نیست. حتی هند تأکید کرده است که در نشست امسال دستور کار مشخصی برای ایجاد ارز مشترک بریکس وجود ندارد و روسیه نیز گفته هدف این کشور دلارزدایی به معنای کنار گذاشتن دلار نیست. آنچه اکنون پیگیری میشود، استفاده بیشتر از ارزهای محلی و ایجاد گزینههای متنوعتر برای پرداخت و تسویه تجارت است.
پیشنهادهای اقتصادی ایران
مسعود پزشکیان در نشست تجاری بریکس تلاش کرده است پیشنهادهای ایران را به موضوعات اجرایی و اقتصادی این گروه گره بزند. رئیسجمهوری پیشنهاد ایجاد شرکت بیمه اتکایی بریکس با سرمایه اولیه ۱۰ میلیارد دلار را مطرح کرده است؛ شرکتی که هدف آن پوشش ریسک پروژههای بزرگ زیرساختی و انرژی و افزایش اعتماد بخش خصوصی برای سرمایهگذاری میان کشورهای عضو است.
پزشکیان همچنین بر افزایش استفاده از ارزهای ملی در تجارت اعضا تأکید کرده است.
پیشنهاد ایران از این جهت اهمیت دارد که یکی از موانع اصلی اجرای پروژههای بزرگ در کشورهای عضو بریکس، فقط کمبود منابع مالی نیست، بلکه ریسکهای سیاسی، ارزی و تجاری نیز مانع سرمایهگذاری میشوند. ایجاد ابزارهای بیمه و ضمانت میتواند بخشی از این ریسک را پوشش دهد.
پزشکیان همچنین بر کاهش موانع تجاری، تسهیل تجارت فرامرزی و حرکت بریکس از تجارت مواد خام به سمت زنجیرههای تولید و ارزش مشترک تأکید کرده است. این موضوع برای ایران اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا میتواند مسیر صادرات کالاهای با ارزش افزوده بیشتر و مشارکت در پروژههای مشترک صنعتی را فراهم کند.
تأمین مالی؛ محور مهم دیگر بریکس
در کنار تجارت و پرداخت، تأمین مالی پروژههای توسعهای نیز یکی از محورهای اصلی همکاری بریکس است. بانک توسعه جدید بریکس یا NDB از مهمترین ابزارهای این گروه محسوب میشود و تاکنون حدود ۴۳ میلیارد دلار برای پروژههای زیرساختی و توسعه پایدار تأمین مالی تصویب کرده است.
ایران نیز در حال پیگیری عضویت در این بانک است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، اعلام کرده است تهران برای عضویت در بانک توسعه جدید بریکس در حال انجام مراحل لازم است و از حمایت برخی اعضا نیز برخوردار شده است.
این موضوع میتواند برای ایران اهمیت عملی داشته باشد؛ زیرا درصورت نهاییشدن عضویت، ظرفیت تأمین مالی پروژههای زیرساختی، انرژی و حملونقل افزایش خواهد یافت.
وزیر اقتصاد چه میگوید؟
سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، نیز بریکس را یکی از مهمترین ظرفیتهای همکاری اقتصادی ایران دانسته و بر موضوعاتی مانند تأمین مالی توسعه، همکاری بانکی و مالی، تسهیل تجارت و سرمایهگذاری، بازار انرژی، صندوقهای سرمایهگذاری مشترک و پیمانهای پولی تأکید کرده است.
در نشستهای اقتصادی بریکس نیز استفاده از ارزهای محلی و توسعه نظامهای پرداخت داخلی و فرامرزی در کانون گفتوگوها قرار داشته است. به این ترتیب، نگاه ایران به بریکس تنها افزایش تجارت نیست؛ بلکه ایجاد ابزارهایی برای انتقال پول، تأمین مالی و کاهش هزینه مبادلات نیز دنبال میشود.
زنجیره تأمین و انرژی
هند بهعنوان رئیس دورهای بریکس، توسعه زنجیرههای تأمین و همکاری در حوزه لجستیک را نیز در دستور کار قرار داده است. هدف، کاهش آسیبپذیری تجارت جهانی در برابر بحرانهای سیاسی و اختلال در حملونقل و افزایش اتصال میان اقتصادهای عضو عنوان شده است. برنامه همکاری در زنجیرههای ارزش جهانی برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ نیز در همین چارچوب دنبال میشود.
برای ایران، این بخش از همکاریها اهمیت زیادی دارد. موقعیت جغرافیایی ایران میان خلیجفارس، آسیای مرکزی، روسیه و مسیرهای منتهی به اقیانوس هند، ظرفیت تبدیل شدن ایران به یکی از مسیرهای ترانزیتی بریکس را ایجاد کرده است؛ مشروط به اینکه زیرساختهای حملونقل و لجستیک کشور توسعه پیدا کند.
جنگ خاورمیانه؛ نگرانی اقتصادی بریکس
همزمان با مباحث اقتصادی، تحولات خاورمیانه نیز در اجلاس مورد توجه قرار گرفته است. شی جینپینگ در دهلینو گفت چین آماده همکاری با دیگر اعضای بریکس برای کمک به برقراری صلح و ثبات در خاورمیانه و خلیجفارس است. اهمیت این موضوع برای بریکس تنها سیاسی نیست؛ جنگ و ناامنی در منطقه میتواند قیمت انرژی، کشتیرانی و زنجیره تأمین را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، ولادیمیر پوتین بر نقش رو به رشد اقتصادهای نوظهور در اقتصاد جهان تأکید کرده و بریکس را بستری برای توسعه همکاری اقتصادی میان اعضا دانسته است.
بریکس برای ایران چه دارد؟
خروجی اقتصادی اجلاس را میتوان در 4 محور شامل تجارت، پرداخت، تأمین مالی و ترانزیت خلاصه کرد. استفاده بیشتر از ارزهای ملی میتواند مسیرهای جدیدی برای تسویه تجارت ایجاد کند، بانک توسعه جدید بریکس میتواند به تأمین مالی پروژهها کمک کند و همکاری در زنجیره تأمین و حملونقل نیز فرصتی برای تقویت جایگاه ترانزیتی ایران است.
