نسخه جدید مالیاتستانی؛ وصول بیشتر، ممیزی کمتر، استرداد سریعتر
مردم همواره و بویژه در یکسال اخیر و شرایط جنگی حاکم بر اقتصاد پای کار ایران ایستادند، سازمان امور مالیاتی نیز با شعار الهامبخش «مردم پای کار ایران؛ نظام مالیاتی پای کار مردم»، استراتژی عملیاتی خود را در پنجماهه نخست سال ۱۴۰۵ تدوین کرد.
به گزارش قاب فردا به نقل از همشهری آنلاین، علیار کریمیفرد، پژوهشگر حوزه مالیات در یادداشتی نوشت: مردم همواره و بویژه در یکسال اخیر و شرایط جنگی حاکم بر اقتصاد پای کار ایران ایستادند، سازمان امور مالیاتی نیز با شعار الهامبخش «مردم پای کار ایران؛ نظام مالیاتی پای کار مردم»، استراتژی عملیاتی خود را در پنجماهه نخست سال ۱۴۰۵ تدوین کرد.
این رویکرد، فراتر از یک تغییر گفتمانی، نشانی از عبور موفق از «مالیاتستانی سنتی» به «حکمرانی دادهمحور و حمایتی» است؛ تحولی که آمارهای عملکردی تا پایان مردادماه، صحه بر آن میگذارد.
امروز، نظام مالیاتی دیگر نه یک بازوی فشار، بلکه به یک شریک راهبردی برای فعالان اقتصادی تبدیل شده است. رشد درآمدهای عمومی در پنجماهه نخست سال، صرفاً یک دستاورد بودجهای نیست؛ بلکه محصول تغییر پارادایم در نحوه مواجهه با مودیان است. این سازمان، با اولویتبخشی به هوشمندسازی فرآیندها، کاهش چشمگیر رسیدگیهای ممیزمحور و تسهیلگری در استرداد مالیات، نشان داده است که میتوان با تکیه بر شفافیت دادهها، بدون وارد کردن فشار حداکثری به فعالان اقتصادی، منابع پایدار درآمدی کشور را تأمین کرد.
این گذار ساختاری، پیوند میان «مشارکت مردم» و «خدمترسانی حاکمیت» را تقویت کرده است؛ چرا که مودیان اکنون با شفافیت بیشتری شاهد هستند که مالیاتهای پرداختشده، چگونه در مسیر سازندگی کشور (بهویژه از طریق طرح نشاندار کردن پروژههای عمرانی) هزینه میشود. در واقع، همسویی مردم با نظام مالیاتی، پاسخی است به تعهد سازمان برای حرکت در مسیر عدالت مالیاتی و کاهش سلیقهگرایی؛ مسیری که در آن، «نظام مالیاتی پای کار مردم»، اصلیترین رکن برای تحقق «مردم پای کار ایران» است.
۱. بلوغ در وصول، عدالت در استرداد
وصول ۷۹۹.۷ همت درآمد مالیاتی با رشد ۵۶.۲ درصدی در پنج ماهه نخست امسال در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، در نگاه اول ممکن است یک عدد صرفاً بودجهای تلقی شود؛ اما وقتی در کنار رشد ۱۲۰ درصدی استرداد مالیات و عوارض ارزش افزوده (به مبلغ ۳۱.۸ همت) در همین بازه زمانی قرار میگیرد، معنای متفاوتی مییابد. این جهش در استرداد، نشاندهنده اولویتبخشی به «نقدینگی واحدهای تولیدی و صادرکنندگان» است. سازمان در اینجا نقش خود را از یک دریافتکننده صرف، به یک تسهیلگر در جریان نقدینگی بخش خصوصی تغییر داده است.
۲. عبور از «ممیزمحوری»؛ انقلاب در اعتماد
یکی از ریشهایترین تحولات، کاهش چشمگیر رسیدگیهای ممیزمحور است. کاهش رسیدگی به مالیات اشخاص حقوقی از ۶۶ درصد به ۱۴ درصد و رسیدگی به مالیات اشخاص حقیقی به تنها ۰.۵ درصد از سال ۱۴۰۲ تا سال ۱۴۰۴، گواهی بر موفقیت اجرای «نظام مالیاتی هوشمند» است. وقتی ممیز از مقام «تشخیصدهنده» به مقام «ناظر بر داده» تغییر وضعیت میدهد، فضای مسموم چانهزنیهای سنتی جای خود را به شفافیت مستند به صورتحساب الکترونیکی میدهد. سیستمی شدن صدور برگ تشخیص ۱۰۰ درصد پروندههای املاک اجاری نیز، گام نهایی در بستن گلوگاههای اعمال سلیقه فردی است.
۳. کارپوشه اقتصادی؛ گامی برای شفافیت مردمی
پیادهسازی «کارپوشه غیرتجاری» برای تمامی اشخاص حقیقی در راستای تحقق وعده رییسجمهوری، مصداق بارز «مردم پای کار ایران» است. با این اقدام، دیوار بیاطلاعی بین حاکمیت و شهروند فرو میریزد. شفافیت، دیگر یک شعار انتزاعی نیست؛ بلکه ابزاری است که هر ایرانی میتواند در سامانه `my.tax.gov.ir` مشاهده کند که چگونه حکمرانی دادهمحور، جایگزین حدس و گمانهای مالیاتی شده است.
۴. نشاندار کردن؛ مالیاتی که به چشم میآید
استمرار طرح «نشاندار کردن مالیاتها» و انتخاب پروژهها توسط مودیان برای سومین سال پیاپی و هدفگذاری تکمیل ۲۰۸۳ پروژه (با تمرکز ۴۳ درصدی بر آموزشوپرورش)، پیوند عمیقی میان «پرداخت مالیات» و «رفاه اجتماعی» ایجاد کرده است. مردم وقتی ببینند مالیات پرداختیشان مستقیماً صرف تکمیل مدرسهای در محله خودشان میشود، «مالیاتگریزی» جای خود را به «مشارکت آگاهانه» میدهد. با مشارکت مودیان طی سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، این طرح با تخصیص ۳۰ همت درآمدهای مالیاتی به تأمین مالی و تکمیل ۲۸۸۱ پروژه ملی و استانی منجر شد.
۵. افق آینده؛ عبور از سوداگری به سمت مجموع درآمد
حرکت به سمت لایحه مالیات بر مجموع درآمد (PIT) و تدوین آییننامههای مرتبط با قانون مالیات بر سوداگری، نشان میدهد سازمان مالیاتی در حال بستن حفرههای فرار مالیاتی در بخشهای غیرمولد و سوداگرانه است. این یعنی نظام مالیاتی نه تنها حامی تولیدکننده است، بلکه چتر نظارتی خود را بر سر فعالیتهای مخرب اقتصادی که ثبات بازار را به خطر میاندازند، گسترده است.
سخن پایانی
عملکرد پنجماهه سازمان امور مالیاتی در سال ۱۴۰۵ در امتداد مسیر سال گذشته، روایتی از یک «نظام مالیاتی پای کار مردم» است. این تحول، نه از طریق فشار مضاعف بر مودیان خوشحساب، بلکه از طریق «کشف منابع جدید با تکیه بر الگوریتمهای هوشمند»، «کاهش هزینههای وصول» و «تسهیل فرآیندها» محقق شده است. در حالی که تورم همچنان یکی از متغیرهای موثر بر درآمدهای اسمی است، اما آنچه این عملکرد را متمایز میکند، جهتگیری سازمان به سمت هوشمندسازی است؛ مسیری که اگر با همین دقت و سرعت در لایههای تقنینی (مانند PIT) دنبال شود، میتواند تراز مالی کشور را در بلندمدت از وابستگی به نفت به سمت «پایداری مالیاتی» سوق دهد.
