مدیر مدرسه که در آزمون امنیت مردود شد، سوگند خورد

ماجرای قتل سوگند صیادی، دانشآموزی که پیش از این بهگفته برخی گزارشها از ترس والدینش به مدیر مدرسه پناه برده بود، صرفاً یک پرونده جنایی تلخ نیست؛ این حادثه، پرسش مهمی را در نظام آموزشی مطرح میکند: مدیران مدارس تا چه حد در مواجهه با بحرانهای خانوادگی و تشخیص خطراتی که جان دانشآموزان را تهدید میکنند، توانمند هستند؟
قاب فردا به نقل از همشهری آنلاین:آیا وظیفه مدیر مدرسه صرفاً اجرای مقررات، برقراری نظم و رسیدگی به مسائل آموزشی است یا او باید بتواند در شرایط بحرانی نیز از دانشآموزان حمایت کند؟ دکتر ندا ملکی، روانشناس و عضو هیأتعلمی دانشگاه تهران در گفتوگو با تلویزیون همشهری معتقد است حادثهای که برای سوگند رخ داده، هشداری جدی برای نظام آموزشی است و عملکرد مدیر این مدرسه باید از نظر صلاحیت حرفهای بازبینی شود.
مدیر مدرسه فقط مسئول برقراری نظم نیست
ملکی با تأکید بر اینکه نمیتوان یک حادثه تلخ را به کل نظام آموزشی کشور تعمیم داد، میگوید: «چنین اتفاقی باید بهعنوان یک هشدار جدی برای نظام آموزشی درنظر گرفته شود و نمیتوان از کنار آن بهسادگی گذشت.» بهگفته او، ممکن است یک مدیر در حوزه مدیریت اجرایی، برقراری نظم و انضباط و اداره مدرسه فردی توانمند باشد، اما این تواناییها لزوماً بهمعنای برخورداری از صلاحیت لازم برای حفظ امنیت روانی و جسمی دانشآموزان نیست.
او معتقد است مدیر مدرسه فقط مسئول اجرای قوانین و مقررات آموزشی نیست؛ بلکه باید با سازوکارهای روانشناختی حفظ امنیت دانشآموزان نیز آشنا باشد. به همین دلیل، لازم است پیش از بهکارگیری مدیران و سایر کارکنان مدارس، توانایی آنها برای مواجهه با شرایط بحرانی و موقعیتهای غیرقابل پیشبینی سنجیده شود. مسئله این است که وقتی بحرانی در مدرسه رخ میدهد، آیا مدیر میتواند تشخیص دهد که در آن لحظه باید اجرای مقررات را در اولویت قرار دهد یا حفظ سلامت و امنیت دانشآموز مهمتر است؟
وقتی خانواده خود منشأ تهدید است
این روانشناس درباره گزارشهای مبنی بر اعلام ترس سوگند از پدر و مادرش به مدیر مدرسه، تأکید میکند که نخستین وظیفه مدیر در چنین شرایطی، ارزیابی سطح خطر است. مدیر باید بررسی کند که این تهدید تا چه حد جدی است و آیا پیش از این نیز نشانههایی از خشونت در خانواده وجود داشته است یا نه.
به اعتقاد ملکی، وقتی نوجوانی درباره تهدید جانی با مدیر مدرسه صحبت میکند، در واقع آن محیط را پناهگاهی امن برای خود تلقی کرده است، بنابراین مدیر باید این هشدار را جدی بگیرد و اگر دانش و مهارت کافی برای مدیریت بحران ندارد، از متخصصان کمک بگیرد.
او دراینباره توضیح میدهد: «در چنین شرایطی باید ابتدا با متخصصان مشورت کرد و موضوع را با مراجع قانونی و نهادهای صاحب صلاحیت در میان گذاشت تا برای حمایت از نوجوان تصمیمگیری شود. اطلاعدادن به خانوادهای که خود منشأ تهدید و خطر است، میتواند احتمال آسیب را افزایش دهد، بنابراین نمیتوان بدون ارزیابی خطر، خانواده را در جریان موضوع قرار داد.»
ملکی برای توضیح اهمیت این مسئله به یک اصل ساده اشاره میکند: «اگر فردی به ما بگوید احساس میکند امنیت جانی ندارد، وظیفه داریم ابتدا حرف او را جدی بگیریم و شرایط را بررسی کنیم. اینکه پیش از هر اقدامی، موضوع را به فردی اطلاع دهیم که خود عامل تهدید است، در واقع سپردن فردی بیپناه به کسی است که ممکن است به او آسیب بزند.»
دانشآموز نباید از گفتن مشکلاتش بترسد
ملکی با اشاره به تفاوت فضای مدارس از نظر نحوه تعامل کادر آموزشی با دانشآموزان میگوید که نمیتوان درباره همه مدارس کشور یک حکم واحد صادر کرد. در برخی مدارس، رابطه میان دانشآموزان و کادر آموزشی بر پایه احترام، کرامت انسانی و گفتوگوی متقابل شکل گرفته است؛ اما در برخی محیطها ممکن است دانشآموز بهدلیل ترس از تحقیر، سرزنش یا تنبیه نتواند مشکلات خود را مطرح کند.
او یکی دیگر از موانع بیان مشکلات را ازبینرفتن اعتماد دانشآموز به محرمانهماندن صحبتهایش میداند. ممکن است دانشآموزی یکبار مشکلی را با مدرسه در میان گذاشته باشد، اما موضوع بدون رعایت اصل محرمانگی به خانواده منتقل شده باشد و همین اتفاق باعث شده باشد که دیگر نتواند به کادر آموزشی اعتماد کند. گاهی نیز دانشآموز آنقدر درباره مشکل خود صحبت کرده و پاسخی نگرفته که بهاصطلاح دچار درماندگی آموختهشده شده و از بیان دوباره آن دست میکشد.
بهگفته این روانشناس، مدرسه باید فضایی فراهم کند که دانشآموز بتواند بدون نگرانی از پیامدهای بیان مشکلاتش، از یک بزرگسال آموزشدیده کمک بخواهد. وجود امکان گزارش محرمانه و دسترسی به فردی که مهارت مواجهه با بحران را دارد، از ضرورتهای محیط آموزشی است.
پروتکل حفاظت از دانشآموزان کجاست؟
یکی از نکات مهمی که ملکی در این گفتوگو مطرح میکند، ضرورت وجود شیوهنامه مشخص برای حفاظت از دانشآموزان در برابر خشونت خانوادگی است. او با طرح این پرسش که آیا اساساً در مدارس کشور پروتکل ملی حفاظت از دانشآموزان تدوین شده است یا نه، تأکید میکند در صورت نبود، چنین دستورالعملی باید هرچه سریعتر تدوین شود.
او ادامه میدهد: «باید اقدامات الزامی مدیران و کارکنان مدارس در صورت مواجهه با گزارش خشونت خانگی، تهدید جانی یا سایر خطرهای احتمالی مشخص باشد. همچنین باید روشن شود مدیران تا چه حد برای شناسایی خطر آموزش دیدهاند و آیا میتوانند تشخیص دهند که یک هشدار ساده، نشانه یک تهدید جدی و حتی خطر جانی است یا خیر.»
ملکی تأکید میکند موضوع فقط آموزش مدیر برای مواجهه با بحران نیست؛ بلکه باید مشخص باشد مدرسه چگونه و با همکاری کدام بخش از نظام حمایت اجتماعی میتواند از دانشآموز در معرض خطر محافظت کند. بهگفته او، باید مسیری امن در مدارس وجود داشته باشد تا دانشآموز بتواند مشکلاتش را محرمانه مطرح کند و به یک بزرگسال آموزشدیده دسترسی داشته باشد.
ملکی همچنین هشدار میدهد: «نباید ماجرای سوگند را با موضوعاتی مانند ممنوعیت استفاده از تلفن همراه یا مقررات پوشش دانشآموزان خلط کرد. مسئله اصلی این است که در کنار قوانین انضباطی، آیا سازوکارهای لازم برای حفاظت از جان و سلامت روان دانشآموزان نیز وجود دارد؟»
صلاحیت مدیر باید دوباره ارزیابی شود
اما صریحترین بخش صحبتهای ملکی به عملکرد مدیر مدرسه سوگند مربوط میشود. وقتی از او پرسیده میشود مدیری که نتوانسته امنیت یک دانشآموز را تأمین کند، صلاحیت مدیریت بر صدها دانشآموز دیگر را دارد یا نه، پاسخ میدهد: «در مورد این مدیر خاص، بهنظر من باید صلاحیت او مورد ارزیابی مجدد قرار بگیرد. خطای بزرگی مرتکب شده، حتماً باید آموزشهای لازم به او داده شود و پاسخگو باشد.»
او البته تأکید میکند که تشخیص نوع برخورد حقوقی و مجازات احتمالی مدیر بر عهده مراجع قانونی و حقوقی است و در این زمینه اظهارنظر تخصصی نمیکند؛ بااینحال، معتقد است نوع ارتباط و معاشرت مدیر مدرسه با دانشآموزان باید رشدآور و حیاتبخش باشد و آنچه در این پرونده رخ داده، نشان میدهد این ارتباط نتوانسته چنین نقشی ایفا کند.
ملکی در پایان، نحوه پاسخگویی آموزشوپرورش پس از وقوع چنین حوادثی را نیز بسیار مهم میداند و میگوید که اگر نظام آموزشی در برابر اتفاقات تلخ، پاسخگویی روشن، شفاف و بموقع داشته باشد، اعتماد خانوادهها به محیطهای آموزشی کمرنگ نخواهد شد.



