ایرانیها رکورددار مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک در جهان؛ خطر مرگ ناشی از عفونت را جدی بگیرید

رئیس انجمن متخصصین بیماریهای عفونی کشور میگوید: بیماریای که میتواند در آینده به تهدیدی بزرگ در جهان تبدیل شود، دیگر کووید و سایر بیماریهای عفونی نیستند. بلکه مقاومت آنتیبیوتیکی است.
قاب فردا به نقل از همشهری آنلاین – پروانه بندپی: ایرانیها حدود ۳.۵ برابر میانگین جهانی آنتیبیوتیک مصرف میکنند؛ داروهایی مانند آموکسیسیلین، سفیکسیم و سفالکسین که مصرف بیرویه و خودسرانه آنها نهتنها کمکی به درمان بسیاری از بیماریها نمیکند، بلکه بهتدریج قدرت اثرگذاری این داروهای حیاتی را از بین میبرد. نتیجه این روند، گسترش مقاومت میکروبی است؛ بحرانی خاموش که میتواند درمان عفونتهای ساده را دشوار کند و حتی جان فرد را به خطر بیندازد. اهمیت مقابله با مقاومت آنتیبیوتیکی و پیامدهای آن به اندازهای است که سازمان جهانی بهداشت، یک هفته (۱۸ تا ۲۴ نوامبر/ ۲۷ آبان تا ۳ آذر) را به آگاهسازی درباره این بحران اختصاص داده است.
سالانه ۵ میلیون نفر به این دلیل میمیرند
سالانه بیش از ۵ میلیون مرگومیر در دنیا به دلیل مقاومت میکروبی یا مقاومت دارویی اتفاق میافتد که علت آن مصرف بیرویه و غیرضروریِ آنتیبیوتیکها است. آماری که به گفته سازمان جهانی بهداشت، تا ۵ سال دیگر ۲ برابر خواهد شد. در کشورهای در حال توسعه مانند ایران آمار دقیقی از مرگومیر وجود ندارد، اما با توجه به مصرف ۳.۵ برابری آنتیبیوتیکها در کشور، این آمار قطعا بیشتر و نگرانکنندهتر است. در کشورهای در حال توسعه از جمله ایران، آمار دقیقی از مرگومیر ناشی از مقاومت میکروبی وجود ندارد، اما با توجه به مصرف ۳.۵ برابری آنتیبیوتیکها در کشور، ابعاد این بحران نگرانکننده است.
روز گذشته، علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت در وبیناری کشوری که به مناسبت هفته جهانی آگاهسازی مقاومت ضدمیکروبی برگزار شد، گفت: «درحالحاضر عفونتهای ناشی از میکروبهای مقاوم سالانه موجب حدود ۵ میلیون مرگ در جهان میشوند و پیشبینیها نشان میدهد که در صورت ادامه روند کنونی، تا سال ۲۰۵۰ مرگهای منتسب به مقاومت میکروبی، از مرگهای ناشی از بیماریهای قلبی-عروقی، سرطانها و حوادث جادهای سبقت خواهد گرفت و به یکی از مهمترین علل مرگومیر در جهان تبدیل خواهد شد.»
رئیسی گفت: «اهمیت این موضوع به اندازهای است که میتواند بر شاخصهای مهم سلامت ازجمله مرگومیر مادران باردار، مرگهای قابل پیشگیری نوزادان و کودکان زیر پنج سال و همچنین کنترل بیماریهایی مثل سل مقاوم و اچآیوی تاثیرگذار باشد.»
مقاومت آنتیبیوتیکی چگونه جان ما را تهدید میکند؟
مقاومت آنتیبیوتیکی، یکی از مهمترین انواع مقاومت میکروبی است. در این وضعیت، باکتریها در برابر آنتیبیوتیکها مقاوم میشوند و داروهایی که پیشتر میتوانستند آنها را از بین ببرند یا رشدشان را متوقف کنند، دیگر اثربخشی لازم را ندارند. درنتیجه درمان عفونتها گاهی طولانیتر و پرهزینهتر میشود و در موارد شدید، با گسترش عفونت و آسیب به اندامهای حیاتی، جان بیمار را تهدید میکند.
پیامدهای مقاومت آنتیبیوتیکی فقط به درمان عفونتها محدود نمیشود؛ بسیاری از اقدامات پزشکی، از جراحی و پیوند اعضا گرفته تا شیمیدرمانی و درمان سرطان، به آنتیبیوتیکهای مؤثر برای پیشگیری یا درمان عفونتهای احتمالی وابستهاند. اگر این داروها اثربخشی خود را از دست بدهند، انجام چنین درمانهایی نیز دشوار یا غیرممکن خواهد شد.
دکتر آمیتیس رمضانی، متخصص بیماریهای عفونی و رئیس انجمن متخصصین بیماریهای عفونی کشور در گفتگو با همشهری، مقاومت میکروبی یا مقاومت آنتیبیوتیکی را تهدید بزرگ جهانی در آینده میداند و میگوید: «بیماریای که میتواند در آینده به تهدیدی بزرگ در جهان تبدیل شود، دیگر کووید، سرخک و سایر بیماریهای عفونی نیستند. بلکه مقاومت میکروبی یا مقاومت آنتیبیوتیکی است.» 
رمضانی با اشاره به بیسروصدا بودن این تهدید ادامه میدهد: «مقاومت میکروبی مثل کرونا ظاهر پرسروصدا و نگرانکنندهای ندارد. این تهدید بسیار بیسروصدا در دنیا و کشور ما در حال گسترش است و دلیل آن هم مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها در انسانها و همچنین در دامها و آبزیان است.»
۹۰ درصد باکتریها دربرابر آنتیبیوتیکها مقاوم شدهاند
این متخصص بیماریهای عفونی درباره افزایش آمار مقاومت باکتریها در سالهای اخیر توضیح میدهد: «آمارهای ما – چه دادههای نظام مراقبت ملی و چه دادههای مستقل بیمارستانی – نشان میدهد که مقاومت باکتریها نسبت به سالهای گذشته افزایش یافته است. همان باکتریهایی که در سالهای گذشته هم وجود داشتند و میزان مشخصی مقاومت دارویی داشتند، درحالحاضر مقاومتر شدهاند. میزان مقاومت در بعضی از این باکتریها حدود ۳۱ درصد و در بعضی دیگر بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته است. برای مقابله با بعضی از این باکتریها فقط آخرین خط درمان باقی مانده است.»
رمضانی میگوید: «تعداد باکتریها در جهان بسیار زیاد است، اما گروهی از آنها در دسته باکتریهای اولویتدار قرار میگیرند. سازمان جهانی بهداشت ۴ باکتری را بهعنوان باکتریهای دارای اولویت جهانی معرفی کرده است. اگر از همین حالا برای درمان عفونتهای ناشی از این باکتریها، پیشگیری از ابتلا و کاهش مصرف آنتیبیوتیکها چارهاندیشی نکنیم، در آینده با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد. همین حالا هم آنتیبیوتیکهای موجود و مؤثر بر این ۴ باکتری بسیار محدودند. این داروها عوارض زیادی دارند و بعضی از آنها اصلاً وارد کشور نشدهاند و در دسترس نیستند.»
ایرانیها؛ رکورددار مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک
رئیس انجمن متخصصین بیماریهای عفونی کشور با تأکید بر اینکه آنتیبیوتیکها فقط باید در عفونتهای باکتریایی مصرف شوند، میگوید: «ما فقط برای درمان عفونتهای باکتریایی باید از آنتیبیوتیک استفاده کنیم. برخلاف بیماریهای ویروسی که همیشه هشدار میدهیم نباید برای آنها آنتیبیوتیک مصرف کرد. با این حال، میزان مصرف آنتیبیوتیک در کشور ما چند برابر میانگین جهانی و خیلی بیشتر از کشورهای اروپایی است. در اروپا مصرف این داروها کاهش یافته، اما در کشور ما همچنان روند افزایشی دارد.» دکتر رمضانی میگوید: «حدود ۸۰ درصد موارد مصرف آنتیبیوتیک در کشور ما بدون تجویز پزشک و خودسرانه است. درضمن، حتی قطع آنتیبیوتیک بدون اینکه دوره درمان کامل طی شده باشد هم خطرناک است.»
بیشتر بخوانید؛
هیچ جای دنیا به اندازه ایران آنتیبیوتیکها در دسترس نیست
افزایش آمار مرگ و میر ناشی از مصرف بالای آنتیبیوتیک در ایران
وقتی درمان عفونتها به آخرین خط میرسد
رمضانی هشدار میدهد: «روند مقاومت آنتیبیوتیکی در کل جهان افزایشی است، اما در کشور ما به خصوص در مورد همان ۴ باکتری مهم، میزان مقاومت بسیار بالاتر است. در بعضی از این باکتریها بیش از ۹۰ درصد موارد به آنتیبیوتیکهایی که قبلاً به آنها حساس بودند، مقاوم شدهاند. درنتیجه مجبوریم به سراغ آخرین خط درمان برویم؛ یعنی آنتیبیوتیکهایی که عوارض بیشتری دارند، بسیار گرانتر و کمیابترند و بعضی از آنها اصلاً در کشور موجود نیستند. داروهایی هم که در دسترساند، محدود هستند. اگر آخرین گزینههای درمانی را هم از دست بدهیم، دیگر دارویی برای مقابله با این باکتریها نخواهیم داشت و در چنین شرایطی، احتمال مرگ بیمار در پی ابتلا به یک عفونت باکتریایی افزایش پیدا میکند.»
رئیس انجمن متخصصین بیماریهای عفونی کشور با اشاره به خطرناک بودن عفونتهای باکتریایی میگوید: «بعضی عفونتهای باکتریایی به خصوص عفونتهایی که قلب، مغز یا خون را درگیر میکنند، میتوانند کُشنده باشند و فقط آنتیبیوتیک مؤثر میتواند نجاتبخش باشد. اما اگر فرد به یک عفونت باکتریاییِ مقاوم به آنتیبیوتیک مبتلا شود، درمان با آن داروها دیگر پاسخ نمیدهد. بنابراین عفونت پیشرفت میکند و ممکن است فرد، جان خود را از دست بدهد.»



